مکتب شیراز کانون رشد و شکوفایی هنر ایران

به گزارش خبرنگار تجسمی باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران "ایسکانیوز" در نخستین نشست از همایش هنرهای صناعی مکتب شیراز ابتدا‌ هادی سیف، محقق نگارگری، مقاله خود را در خصوص «تجلی مکتب شیراز در نهضت نقاشی روی کاشی در قرن چهاردهم شیراز» ارائه داد.
وی در خصوص عظمت نگارگری مکتب شیراز گفت: در نهضت نقاشی روی کاشی به همت گمنام هنرمندان برخاسته از مردم کوچه و بازار همچون میرزا عبدالرزاق شیرازی، از اواسط نیمه دوم قرن سیزدهم تا به اواخر نیمه دوم قرن چهاردهم، نشان از استمرار اصول و قواعد دیرپای نگارگری مکتب شیراز در خلاقیت کاشی نگاران شیرازی دارد.
سیف عنایت به تجدید حیات نقش گل و مرغ در عصر زندیه و احیای نگارگری مکتب شیراز با نقش طبیعت و جلوه‌های گل و گیاه را مهم ترین عامل تأثیرگذار در الهام گرفتن کاشی نگاران در ایجاد نهضت نقاشی روی کاشی دانست و افزود: کاشی نگاران مخلص با رواج شاهنامه نگاری و از دیگر سوی، الهام از مبانی نظم و نثر کهن فارسی، گام سزاوار تأملی در پیروی از شیوه و نگاه نقاشان مکتب شیراز برداشتند.
وی در ادامه از آقا بزرگ ،فرصت الدوله ی شیرازی و صدرالدین شایسته به عنوان نقاشان کاشی نگار شیراز نام برد.
در ادامه یعقوب طالبی، کارشناس روابط عمومی‌سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی، درباره «تجلی ماهیت بر فرم در شمعدان‌ها و پیه سوزهای قرون هفتم و هشتم هجری، متأثر از آرای شیخ اشراق و شارحان او در مکتب شیراز»، صحبت کرد.
وی به اهمیت نور و جایگاه آن در زندگی انسان و هنرمندان اشاره کرد و خاطر نشان کرد : هنرمندان همواره سعی کرده‌اند تعلقات خاطر خویش و درک خود از ماهیت نور را در ساخت ابزار روشنایی دخیل کنندو با توجه به ظاهر شمعدان‌ها و پیه سوزهای در قرون 7 و 8 هجری و نقش پرنده بر روی پیه سوزها،‌می‌توان حرکت صعودی جزئیات تشکیل دهنده آن را استنباط کرد. چرا که انسان نورانی که در اصل با نور آغاز می‌شود، سالک و عارف کاملی است که سیر صعودی خود را از پست ترین عالم (یعنی عالم ماده) آغاز و به عالی ترین عوالم به انجام می‌رساند.
او در ادامه به تشریح جایگاه نور در زندگی مادی و معنوی انسان با استفاده از آرای فیلسوفان بزرگ از جمله شیخ اشراق و تفسیر علمای اسلام از آیه نور و مشکوه و همچنین بررسی ساختاری فرم چند شمعدان و پیه سوز فلزی از قرون 7 و 8 هجری قمری پرداخت و فرم و ساختار آن ها را تابعی از ماهیت وجودی شان دانست.
در پایان پانل اول بخش نخست اولین روز همایش هنرهای صناعی مکتب شیراز ، مریم فدایی، ‌دانشجوی کارشناسی ارشد صنایع دستی دانشگاه الزهرا، به بررسی تطبیقی هنر فلزکاری شیراز و ممالیک قرن 8 هجری قمری (در صورت و محتوا) پرداخت.
وی با اشاره به سابقه کهن استفاده از صنایع فلزی در ایران و بهره گیری از آن تا دوره‌های اسلامی‌ گفت :در ابتدا ممنوعیت شرعی در استفاده از آثار نفیس باعث شد تا هنرمندان ایرانی اشیای فلزی خود را از مس و مفرغ بسازند و روی آن را ترصیع کنند. شیوه و سبک ساخت در 4 قرن اول اسلامی‌ بر اساس هنر ساسانی بود تا این که در قرن 8 ه.ق به درجه بالایی از شکوه رسید.
فدایی افزود:هنرمندان در فارس و آذربایجان و مصر و موصل و سوریه به آفرینش هنری پرداختند و در این میان آن چه نقوش فلزی شیراز قرن 8 ه.ق را از دیگر مناطق همسایه خود متمایز کرد استفاده از نقش مایه‌های نسخ خطی همان دوره در شیراز است و بیشترین تفاوت آن در نحوه ی طراحی البسه ی افراد و نوع پلان بندی زمینه و اجرای خوشنویسی بدنه ظروف فلزی این دوره است.

بنابراین گزارش در نشست دوم همایش هنرهای صناعی مکتب شیراز که عصر روز چهارشنبه سیزدهم آذرماه برگزار شد ،ایوان سانتو (مدرس هنر و محقق) مقاله خود با عنوان «جام‌های برنجی از فارس در بوداپست» را ارائه داد.
وی گفت:در دارایی‌های موزه هنرهای شرقی «فرنس هوپ» در بوداپست، دو نمونه گمنام از جام برنجی قالبی موجود است که در اصل متعلق به استان فارس است. در بدنه بیرونی یکی از این دو، چهار مجلس همانند از دو مراسم تاج گذاری را می‌توان مشاهده کرد که حکمرانی را با‌هاله گرد سر و همچنین دو ملازم نشان می‌دهد. در عین حال خط ثلث منقوش مابین مجالس، نمود دارد. جام دیگر، چهار تصویر یکسان ولی نه چندان مناسب از نقش نوشته‌ها و یک شاهزاده را به تصویر می‌کشد. برای هیچ کدام از دو جام، تاریخی متصور نیست، ولی نمونه ارزنده‌تر شباهتی به مجموعه‌های بین المللی از سال‌های 1338، 1347 و 1351 میلادی دارد. از همین رو باید در این سال‌ها ساخته شده باشد.
همچنین سیدعلی اکبر سیدی، عضو هیئت علمی‌دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز، در خصوص«مدرسه غیاثیه خرگرد، آخرین شاهکار استاد قوام الدین شیرازی» گفت: به دستور خواجه غیاث الدین مدرسه غیاثیه خردگرد در سال 848 ساخته شد. این مدرسه را بسیاری از محققان، نمونه بارز مدارس دوره تیموری دانسته‌اند و آن را سمبل معماری خاص دوران تیموری می‌دانند.
وی پس از معرفی بنای مدرسه به جنبه های هنری آن اشاره نمود و آن را چکیده ی هنر نمایی معمار معروف قرن نهم،قوام الدین شیرازی دانست.
لازم به ذکر است ،این مدرسه چهار ایوانی دارای صحن و حجرات دو طبقه در سال 1310 ه.ش در فهرست بناهای تاریخی و اماکن مذهبی به ثبت رسیده است.
در ادامه، بهمن فیزابی عضو هیئت علمی‌دانشکده هنر و معماری دانشگاه شیراز، به عنوان آخرین سخنران این بخش به بررسی «جستاری پیرامون هنرهای صناعی مکتب شیراز؛ قرون هفتم تا نهم هجری قمری» پرداخت و گفت: «یورش وحشیانه مغول و امواج ویرانگر آن، خطه فارس و جنوب ایران را به نسبت دیگر قسمت‌های کشورمان، دچار آسیب جدی نکرد. جای تأمل بسیار دارد که در این بی نظمی ‌و آشوب،‌فارس و شیراز به عنوان کانون هنر شاهد دوران رشد و شکوفایی شد. بررسی هنرهای صناعی مکتب شیراز از جمله فرش، کاری بسیار مشکل است، چون اسناد و مدارک مربوط به این دوران خصوصاً در حوزه‌های فوق اندک و حتی در بعضی زمینه‌ها کاملاً نایاب است. بی گمان جنبش هنری شیراز تأثیر زیادی در فنون و هنرهای مرتبط با هنرهای صناعی ایرانی-اسلامی‌ایجاد کرده است.
وی در ادامه به بررسی این دوران و هنرهای صناعی این مقطع پرداخت و آن را مورد بررسی قرار داد.
بخش نخست همایش هنرهای صناعی مکتب شیراز، عصر روز چهارشنبه، سیزدهم آذرماه، با مدیریت حسین یاوری، در مجموعه آسمان فرهنگستان هنر برگزار و با جلسه پرسش و پاسخ میان حاضران و استادان پایان یافت .
همایش مکتب شیراز در هشت بخش، نگارگری، خوشنویسی، نسخه شناسی، موسیقی، ادبیات و زبان شناسی، حکمت و عرفان هنری و هنرهای صناعی ومعماری 13 تا 17 آذر، به همت فرهنگستان هنر در تهران و شیراز برگزار می شود./110