بازگشت صنایع به عصر زغالسنگ
حذف يارانهها و به طور كلي، طرح تحول اقتصادي، اين بار موضوع به كارگيري از زغالسنگ را پس از 4دهه، روي ميز دولتمردان گذاشت. برنامه توسعه صنايع مرتبط با اين ماده سياه معدني، از سوي شركت تهيه و توليد مواد معدني ايران تهيه شده و خبر آن،
نخستين بار توسط مديرعامل اردشير سعد محمدي به خبرنگار ما اعلام شد. در دهه 40 روسها برنامه احداث يك كارخانه فولاد با استفاده از كك متالورژي، را براي ايران تدوين كردند كه حاصل آن شكلگيري ذوبآهن اصفهان بود. اگر چه در آن تاريخ طرح توجيهي - كه هنوز در آرشيو ذوبآهن موجود است- براي احداث 10 طرح كوره بلند در زمين 73 هزار هكتاري ذوبآهن تهيه شد، اما با گذشت 40سال امروز آن كارخانه تنها در آستانه افتتاح كوره سوم قرار دارد. اگر چه پس از انقلاب نيز توليد فولاد با استفاده از كك، به صورت واحدهاي كوچك (ميبد 300هزار تني و زاگرس كردستان 70هزار تني) عملي شد، اما وجود گاز فراوان و ارزان، تدوينكنندگان برنامههاي توسعهاي را به سمت ايجاد طرحهاي احياي مستقيم با دميدن مستقيم گاز براي احياي آهن، سوق داد. اينكه ايران با 28 تريليون مترمكعب دارنده دومين ذخاير گاز جهان است و آن را به صورت تقريبا مجاني ميسوزاند، از مهمترين دلايل تدوينكنندگان آن برنامهها بود. اكنون كه دولت با اجراي طرح تحول اقتصادي در نظر دارد - آنطور كه 2 ماه پيش وزير نفت اعلام كرد - بهاي گاز را به نرخ كشورهاي توسعهيافته يا منطقه خليجفارس عرضه كند، موضوع استفاده از كالاي جانشيني در دستور كار قرار گرفت و سعدمحمدي مديرعامل شركت تهيه و توليد مواد معدني، درباره آن توضيحاتي ارائه ميكند.
توان سالانه 5 ميليون تن
وي اظهار داشت: به زودي اين طرح در هيات عامل ايميدرو تصويب ميشود و سپس در اختيار وزير صنايع و معادن قرار ميگيرد.
سعدمحمدي تاكيد دارد كه ايران توان توليد سالانه 5 ميليون تن زغالسنگ كنسانتره را دارد. امسال توليد زغالسنگ كنسانتره يا شسته شده، از يك ميليون تن پارسال به 2/1 ميليون تن ميرسد. سال آينده نيز اين رقم به 7/1 ميليون تن افزايش خواهد يافت.
زغالسنگ مورد استفاده صنايع، دو نوع ككشو (براي توليد فولاد) و حرارتي (براي توليد نيروي برق) هستند كه ايران تاكنون از نوع حرارتي تقريبا استفاده صنعتي نداشته است. اما در حال حاضر برنامه كاربرد دوگانه آن در قالب طرحي جديد تهيه شده است.
طبس پايتخت زغالي
اگرچه ايران تاكنون منابع غني زغالسنگ در اختيار نداشت، اما نتايج اكتشافات سالهاي اخير، منطقه طبس را به پايتخت زغالسنگ ايران تبديل كرده است. سعد محمدي ميگويد: تنها در «مزنيو طبس» 4 ميليارد تن زغالسنگ حرارتي در اختيار داريم كه اين عدد با احتساب 5/1 ميليارد تن ناحيه البرز عدد قابل توجهي محسوب ميشود. اين ذخاير تاكنون بكر بودهاند و قرار است استفادهكنندگان آن بخشخصوصي باشند. وي ميافزايد: هرطور كه بخش خصوصي آمادگي داشته باشد، حاضر به همكاري هستيم اين طرحها (احداث نيروگاه) و حتي توليد زغالسنگ ككشو با حضور اين بخش صورت خواهد گرفت.
وي گفت: تنها با ذخاير روباز مزنيو طبس، ميتوان يك نيروگاه 500 مگاواتي احداث كرد كه براي 15 تا 20 سال زغالسنگ در اختيار داشته باشد. اگر چه بايد به ذخاير در لايههاي زيرين هم توجه كرد و آن را مورد استفاده قرار داد. به اين اعداد بايد ذخاير ميليارد تني ناحيه پرورده طبس را هم اضافه كرد.
كك زغالسنگ و فولاد
سعد محمدي همچنين درباره زغالسنگ مورد استفاده صنعت و فولاد گفت: با آن 5ميليون تن ميتوان به طور متوسط 2ميليون و 500 هزار تن كك تهيه كرد و در اختيار سيستمهاي كوره بلند قرار داد. وي البته تصريح ميكند كه نوع چربي زغالسنگ و سختي و نرمي و راندمان آنها متفاوت است. وي در انتهاي سخنانش ميگويد: تدوين برنامه استفاده از زغالسنگ را به تازگي آغاز كردهايم و بررسي و تكميل آن همچنان ادامه دارد. هر چند بايد به تاييد وزير هم برسد. درحالحاضر از 5/ 10ميليون تن فولاد خام، كمتر از 3ميليون تن با كوره بلند و استفاده از كك توليد ميشود و مابقي در سيستم احياي مستقيم تعريف شدهاند. در طرحهاي جديد تا مرز 32ميليون تن فولادخام نيز بار اصلي بر دوش احياي مستقيم و استفاده از گاز طبيعي است. اما تحولات اخير و حذف يارانههاي انرژي به ويژه گاز، افزايش احداث واحدهاي كوره بلند را شدت بخشيده است. هر چند تاكنون بخش خصوصي تعدادي طرح يك ميليون تني كوره بلند در برخي استانها نظير كرمان (زرند) را آغاز كرده است.