بازار فاركس تشویقی برای توسعه بانكداری الكترونیك
از سال 1876 ميلادي تا آغاز جنگ جهاني اول طلا پشتوانه پول و عامل ثبات قيمت ارز بود، سپس در سال 1944 به موجب توافقنامه
bretten wood، نرخ پول هر كشوري در برابر دلار سنجيده و ارزش هر 35دلار معادل 1 اونس طلا در نظر گرفته شد.
در سال 1971 اين توافقنامه باطل شد، زيرا به علت رشد تجارت بينالملل، دلار آمريكا كه قابل تبديل به طلا نبود، سرمايههاي كلاني را سبب شد و نرخ ارزهاي تعيين شده را كاملا بيثابت كرد، بنابراين قرار بر اين شد كه ارزها با توجه به عرضه و تقاضاي بازار تعيين شوند و اين نقطه آغازين بازار فاركس بود.
سرانجام در دهه 80، پيدايش رايانهها موجب توسعه و گسترش بازارهاي بينالمللي در آسيا، اروپا و آمريكا شد. از سال 1998 كه اينترنت، دسترسي مردم عادي را به اين بازار راحتتر كرد و خريد و فروش از طريق اينترنت مورد استقبال فراوان معاملهگران (Dealers) كشورها قرار گرفت. فاركس هم مرز كشورها را پشتسر گذاشت و افرادي عادي در كشورهاي مختلف مانند آمريكا، روسيه، هند، اوكراين و حتي ايران بازيگران جديد اين بازار شدند. فاركس خريد يك ارز و فروش ارز ديگر در يك بازار over the counter و بزرگترين بازار مالي جهان با گردش مالي بيش از 5/2تريليون دلار در روز است.
فاركس مجموعهاي است كه در آن مبلغ مشخصي از پول براساس ارز رايج كشور به ارز رايج كشور ديگر با نرخ برابري مشخص و توافق شده و در تاريخ معين توسط تعدادي معاملهگر تبادل ميشود. فاركس (FOREX) بزرگترين بازار مالي جهان با گردش مالي بيش از 5/2تريليون دلار در روز است.
همچنين با توجه به اهميت ارز در فعاليت بانكها، آنها نيز به فكر مديريت منابع ارزي خود افتاده و به همين جهت يك جريان بين بانكي را به وجود آوردند تا به واسطه آن از فرصت تفاوت نرخ ارزها به نفع خود استفاده كنند.
فاركس مركز ثابت و جاي فيزيكي خاصي ندارد و در واقع شبكهاي به هم پيوسته از بانكها و مراكز مهم مالي و بورس جهان است. اولين قدم براي آغاز فعاليت در بازار فاركس انتخاب يك كارگزار است. كارگزار بازار فاركس واسطه بين بازار و معاملهگران است. مكانيزم انجام معاملات به اين صورت است كه معاملهگران از طريق نرمافزاري كه كارگزار در اختيار آنها قرار ميدهد؛ سفارش خود را به كارگزار منتقل ميكنند و كارگزار موظف به انجام آن ميباشد. براي انجام معاملات ارزي مشتري بايد با يك كارگزار قرارداد بسته و مبلغي را به عنوان سپرده در بانكي كه كارگزار مشخص ميكند، سپردهگذاري كند. اين سپرده به عنوان پشتوانه انجام معاملات ميباشد و به نام خود مشتري تحتتصرف او ميباشد. در بازار فاركس ارزها بهصورت جفتي معامله ميشوند، مانند EUR/USD و بخش عظيمي از معاملات ارزي در بازار فاركس مربوط به خريد و فروش نقدي و لحظهاي ارز (SPot) ميباشد. بيش از 85درصد معاملات روزانه بازار فاركس در مقابل دلار آمريكا انجام ميشود.
مهمترين مراكز فاركس در كشورهاي (نيوزلند، استراليا، ژاپن، سنگاپور، بحرين، آلمان، سوييس، انگلستان، آمريكا) قرار دارد.
امروزه سيستم فاركس تحسين همگان را برانگيخته، هرچند معاملات در بازار فاركس در گذشتهاي نه چندان دور يكي از بزرگترين امتيازات بانكهاي انحصاري محسوب ميشد، در حال حاضر به لطف سيستم تجارت الكترونيك فراگير شده و اكثر بانكها نيز ترجيح ميدهند تا در سيستم الكترونيكي تجارت كنند تا اينكه تن به معاملات دوطرفه بدهند. بخش عظيمي از معاملات ارزي در بازار فاركس مربوط به خريدوفروش نقدي و لحظهاي ارز (spot) ميباشد. اين تبادلات ارزي بين دلار آمريكا و چهار ارز اصلي كه عبارتند از پوند انگليس، يورو اروپا، فرانك سوئيس و ين ژاپن صورت ميگيرد. اين چهار ارز در مقابل دلار خريد و فروش ميشوند، اما در حال حاضر بازيگران اين بازار علاوهبر بانكها شركتهاي چندمليتي، تاجران، شركتهاي بيمه، شركتهاي صادرات و واردات، صندوقهاي بازنشستگي، سفتهبازارن، كارگزاران و اشخاص حقيقي هستند.
در مورد اعتبار و جهاني بودن اين تجارت ميتوان گفت حدود 300دانشگاه معتبر در سراسر جهان بهصورت تخصصي اين رشته را تدريس ميكنند كه از زيرشاخههاي IT محسوب ميشود، حدود 30كانال تلويزيوني بهصورت زنده اخبار و وقايع اين تجارت را پوشش ميدهند كه يكي از معتبرترين آنها نيز از طريق اينترنت قابلدسترسي است.
اين بازار در مقايسه با ساير بازارها داراي مزايايي است كه در ذيل به تعدادي از آنها اشاره ميشود:
1 - ايمني در دادوستد: در اين بازار معمولا نقل و انتقال ارز انجام نميشود، بلكه معاملات بهصورت بدهكار و بستانكار شدن حساب معاملهگران، كارگزاران و بانكها انجام ميشود.
2 - عدموجود محدوديت زماني: در بازار فاركس هيچ گونه محدوديت زماني براي خريد و فروش در طول شبانهروز وجود ندارد. به عبارتي عدموجود يك مكان فيزيكي، بازار فاركس را به يك بازار 24ساعته تبديل كرده است.
3 - عدمپرداخت هزينه بالا جهت معامله: كارگزاران بازار كميسيون دريافت نميكنند، بلكه اختلاف قيمت خريد و فروش به عنوان درآمد آنها محسوب ميشود.
4 - خريد و فروش لحظهاي: در بازار فاركس شما نيازي به معطل ماندن براي پيدا كردن فروشنده يا خريدار نيستيد و فقط با يك كليك طبق قيمت همان لحظه ميتوانيد اقدام به خريد و فروش نماييد.
5 - سود در تمامي شرايط: يكي از مزاياي فاركس اين است كه، نهتنها با بالا رفتن نمودار قيمتها، كه حتي با پايين آمدن آن نيز ميتواند سود به دست آورد. فقط كافيست كه جهت و روند قيمتها درست تشخيص داده شود.
6 - رشد تجارت الكترونيك: كارگزاران الكترونيكي 11% تبادلات در بازار فاركس را به خود اختصاص دادهاند. دايره معاملات روزانه بزرگترين بانكها دويچه بانك، باركلي بانك، يونيون بانك سوئيس، سيتي بانك، چيس منهتن بانك، بانك استاندارد چارتربه بيليونها دلار رسيده است.
7 - ايجاد فرصت براي سرمايهگذاران كوچك: معاملات درون بانكي در بازار فاركس تا سطح 10 ميليون دلار انجام ميشود. از اينرو يك سرمايهگذار جزء از پس يك چنين معاملهاي بر نميآيد. حضور سرمايهگذاران متوسط و كوچك در بازار فاركس با وساطت شركتهاي كارگزاري و واسطه آسان شده است.
8 - كاهش ريسك از طريق حمايت واسطهها: شما فقط از طريق يك واسطه ميتوانيد به بازار فاركس وارد شويد. يك شركت معاملهگر ميتواند به عنوان يك واسطه عمل نموده و ريسك شما را كاهش دهد.
9 - سود فراوان: اوراق قرضه خزانهداري آمريكا كه مطمئنترين و با ثباتترين اوراق هستند و سود كمي در حدود 6درصد در سال دارند و بيشتر براي سرمايهگذاري بلندمدت مناسباند. بزرگترين و كاراترين و پوياترين بازار مالي در جهان (فاركس) با گردش مالي روزانه 6/1تريليون دلار است. (30برابر حجم معاملات روزانه بازار سهام و اوراق قرضه و خزانهداري آمريكا).
10 - كاهش هزينه ورود به بازار: با استفاده از يارانه متصل به اينترنت، ميتوان وارد اين بازار شد.
11 - جلوگيري از خروج سرمايه: انتقال سرمايه به خارج از كشور به خصوص انتقال سرمايه همراه با اقامت صاحبانشان، به گونهاي است كه به طور معمول برگشتپذيري مجدد به كشور خيلي سخت و حتي غيرممكن است. اين در حالي است كه همين افراد ميتوانند از داخل كشور بدون خروجشان، از طريق بورسهاي بينالمللي به انجام معاملات خود بپردازند و با رعايت اصول علمي، سود قابل توجهي براي سرمايه خود طلب كنند.
12 - قوانين انعطافپذير سيستم معاملاتي: يك معامله در فاركس ميتواند به صلاحديد معاملهگر از قبل براي زمان خاصي تعيين شود، به اين ترتيب هركس ميتواند براي فعاليتها و معاملات آينده خود از قبل برنامهريزي داشته باشد.
13 - تازگي اطلاعات: نمودارها و قيمتهاي بالا هر 15 دقيقه به روز رساني ميشوند. اطلاعات مورد نياز و تاثيرگذار بر روند بازار، به صورت شفاف در دسترس ميباشد. در حقيقت اخبار (NEWS) به طور پيوسته در اختيار معاملهگران قرار داده ميشود.
14 - حفظ ثبات: افت قيمت بازارهاي سرمايه تاثير چنداني بر بازار فاركس نداشته است.
15 - پيشرفت ساير بازارها: از عوامل اصلي در تسريع خريد و فروش بازار فاركس، هنگامي كه دلار آمريكا در بانكهاي خارج از كشور نگهداري ميشود، پيشرفت سريع بازار يورو/ دلار است.
16 - امكان توقف معامله: به لحاظ ماهيت الكترونيكي اين بازار، شخص قادر است در هر لحظه معامله را خاتمه دهد. بدان معني كه پس از رسيدن به سود مورد نظر يا شروع ضرر احتمالي، از معامله خارج گردد.
17 - معامله با سبدي از ارزها: بازار فاركس شامل 23 ارز است
با توجه به مزاياي حاصل از اين بازار، بانكها بايد شرايط لازم براي گسترش مبادله با اين بازار را توسعه دهند. لذا توجه به اين عامل ضروري است كه در بازار فاركس، كارگزاران از طريق شبكههاي الكترونيكي به بانكها متصل ميشوند و در هر لحظه نرخهاي ارز را بانكهاي مختلف جمعآوري ميكنند و سپس از طريق نرمافزار اختصاصي معامله كه در اختيار مشتريان خود قرار دادهاند، نرخهاي ارز را به واسطه شبكه اينترنت به نرمافزار فوقالذكر ارسال ميكنند.
توجه به اين بازار در كشور مادر دو زمينه بانكداري الكترونيك و بورس ميتواند فرصتهاي بسياري را در جهت افزايش بازدهي ايجاد نمايد.
جايگاه تجارت الكترونيك در بانكداري تثبيت و تاييد شده است و از آنجا كه سهم ما از تجارت الكترونيك جهاني كمتر از 5/0درصد ميباشد، براي همراه شدن با توسعه جهاني، يافتن شرايط پذيرفته شدن در سازمان تجارت جهاني و توانايي رقابت در نهادهاي بينالمللي، رشد و گسترش اين شاخه بسيار ضروري مينمايد و ميتواند صنعت بانكداري را با جهش بزرگي به سمت جلو مواجه گرداند. همچنين شرايط بازار فاركس سبب گشته تا براي توسعه تجارت الكترونيك در صنعت بانكداري نگاه اول به اين بازار مبذول گردد.
در سايه اين بازار ميتوان انواع و شكلهاي متفاوت تجارت الكترونيك را در بانكها ايجاد كرد و نگراني از بابت زيان وارده بسيار اندك است، زيرا ريسك اين بازار قابل كنترل بوده و در صورت ايجاد ضرر امكان توقف معامله وجود دارد تا با طراحي ديگري از اهداف، دوباره اقدام به فعاليت كنند. همچنين توجه به تجارت الكترونيك در بانكداري از طريق بازار فاركس ميتواند مشكلات كشور ما از جمله بيكاري و خروج سرمايه را بهبود بخشد و بانكها و بورس از اين سرمايه ايجاد شده در جهت ارائه تسهيلات به متقاضيان استفاده نموده تا علاوه بر رفع نياز مردم و افزايش بازدهي بانكها، تبليغي موثر براي بخش ارزي بانكها را نيز فراهم آورد.
توسعه اين بازار در قسمت بورس نيز فرصتهايي را براي بانكها ايجاد مينمايد زيرا در يكي از شاخههاي اصل 44 متوجه بانكها است و بانكها در جريان خصوصيسازي ميتوانند با استفاده از اين بازار پيشرفت سهام و افزايش بازدهي خود را تضمين كرده و روز به روز اين سيستم مالي را در جهت بالندگي ياري كنند.
nafiseh safdari@yahoo.com