پوشاک کوهنوردی

خشک ، گرم ، راحت و سالم ماندن بالباسهایی کم حجم تر و سبک تر تا جای ممکن در طول اجرای برنامه کوهنوردی وبه طبع هر چه پوشاکی که انتخاب می کنیم دقیق تر و تخصصی تر باشد به ایناهداف بیشتر نزدیک خواهیم شد و البته هزینه های گزاف تری نیز باید پرداختکنیم.

دسته بندی سنتی پوشاک کوهنوردی:

اکثر کوهنوردان با واژه هایی چون لایه اول یا بیس (base layer) ، لایه میانی (middle layer) و لایه بیرونی ، گورتکس (outer layer , out shell) آشنایی دارند . این تقسیم بندی چندین سال است که در تقسیم بندی پوشاککوهنوردی به 3 طبقه جدا استفاده می شود. هرکدام از لایه ها وظیفه تامیندسته به خصوصی از اهداف استفاده از لباس کوهنوردی را بر عهده دارند کهبدین شکل است : لایه اول برای خشک و تمیز نگاه داشتن بدن در طول فعالیت ،لایه دوم برای حفظ گرما و تامین دمای مناسب بدن چه در طول فعالیت و چه بههنگام استراحت در کمپ یا توقف ها ، لایه سوم و بیرونی جهت محافظت از باد ،باران و برف .

لایه اول :

این پوشاک شامل پیراهن ، شلوار ،دستکش ، کلاه و حتی جوراب می شود. پوشاک این گروه در تماس مستقیم با بدن وپوست بوده و وظیفه انتقال رطوبت بدن ناشی از تعرق از پوست به بیرون لباس (و لایه های بعدی) را بر عهده دارند تا بدن ما تا جای ممکن خشک بماند. درمدلهای فنی و گران قیمت تر خاصیت ضد باکتری و میکروبی نیز به این لباسهایاضافه شده تا از بروز بیماری به خصوص بیماری های پوستی جلوگیری کند زیراکه ممکن است در یک برنامه صعود به ارتفاعات بلند در مدت زمان طولانی امکاناستحمام برای کوهنورد وجود نداشته باشد. نکته اصلی پوشاک لایه جذب بودن یاهمان استرچ بودن آنهاست. حتما هر پوشاکی از کلاه تا دستکش برای این لایهانتخاب می کنید باید جذب بدن شما باشد مانند لباس غواصی تا به شما آزادیعمل و راحتی در کار را بدهد و با تماس نزدیک تر با سطح پوست سریع تر رطوبتبدن شما را گرفته و شما را خشک نگه دارد. اگر دقت کرده باشید اکثر لباسهایلایه اول کوهنوردی به رنگ مشکی یا رنگی تیره است. دلیل آن این است که هرچه رنگ لباس تیره تر باشد خاصیت محافظت از اشعه ماورای بنفش آن همان SPF بیشتر می شود و بدن شما بیشتر محافظت خواهد شد به طوری که رنگ مشکی 5برابر رنگ سفید این خاصیت را دارا است. اگرچه معمولا روی این لایه ما ازلایه های دوم ویا سوم نیز استفاده می کنیم اما بسیار پیش می آید حتی در یکبرنامه زمستانی به دلیل تابش مستقیم آفتاب روی سطوح پر برف و درخشان در یکهوای صاف و بدون باد با اندکی فعالیت روز گرم و پر حرارتی را تجربه میکنیم و تنها چیزی که بر تن داریم لایه های اول است و در این حالت از آسمانتوسط خورشید و از زمین توسط انعکاس اشعه توسط برفها در معرض آسیبهای شدیداشعه ماورای بنفش هستیم به خصوص که در ارتفاعات شدت این اشعه نیز به خاطرغلظت کمتر هوا بیشتر است و اینجاست که رنگ مشکی و خاصیت ضد اشعه بودن لباسارزش خود را به خوبی نشان می دهد.

یکی از مهمترین پوشاکی که به نظر مندر کوهنوردی زیاد جدی گرفته نمی شود ولی بسیار بسیار حیاتی است استفاده ازدستکش لایه اول در برنامه های زمستانی است. بارها شده که می بینیمکوهنوردان دستکشهای گرانقیمت و ضخیم کوهنوردی خریداری می کنند ولی در زیرآن دستکش جذب لایه اول استفاده نکرده اند و همین افراد در حین برنامه بهدلیل اینکه برای برخی کارهای ریز و ظریف نمی توانند با دستکش ضخیم خود کاررا انجام دهند یا از انجام آن کار که ممکن است ضروری باشد یا ارزشمند صرفنظر می کنند و یا با در آوردن دستکش و در معرض سرما زدگی قرار دادن دست باریسکی بالا کار را انجام می دهند در حالیکه اگر در زیر دستکش ضخیم و گرمخود از یک جفت دستکش لایه اول جذب نیز استفاده کنند می توانند با خیالیآسوده و بدون نگرانی از سرمازدگی دست ، دستکش ضخیم را در آورده و کار چنددقیقه ای خود را بدون استرس و تحمل سرما به دقت انجام دهند. کارهایی مثلدر آوردن خوراکی و آب از جیب یا کوله پشتی ، مرتب کردن وسیله ای که بهکوله پشتی بسته ایم ، برپایی یا جمع کردن چادر ، بستن یا محکم کردن بندکفش و یا کرامپون ، عکاسی و فیلمبرداری از صحنه ها و زیبایی های مسیر به خصوص بر روی قله .

از موارد مهم دیگر استفاده از کلاهضد طوفان از نوع لایه اول است . استفاده از کلاههای ضد طوفان که حالت جذبندارند باعث می شوند که کوهنورد احساس راحتی به هنگام استفاده از آنرانداشته باشد و به خصوص در شرایط طوفان و باد با حرکت و ایجاد ضربه رویصورت کوهنورد ایجاد ناراحتی و استرس کند . کلاه ضد طوفان ذاتا پوشاک راحتو دلخواهی نیست پس حداقل راحت ترین نوع آنرا که از نوع لایه اول و جذب استانتخاب کنید تا زجر کمتری بکشید به خصوص اینکه اصولا این وسیله را درشرایط سخت استفاده می کنیم. از آنجا که لباس بیرونی ما دارای کلاه هستندجهت جلوگیری از نفوذ باد و باران و افزیش گرما از آنها کمک می گیریم .

پیراهن و شلوار لایه اول در دو مدل زمستانی و تابستانی تولید می شوند . در نوع تابستانی کهفوق العاده سبک است خاصیت گرمایی در نظر گرفته نشده بلکه تبادل هوا بیرونو داخل لباس نیز در نظر گرفته شده تا بدن خنک بماند و در یک فعالیت گرمتابستانی فرد گرما زده نشود. پیراهن و شلوار لایه اول زمستانی از نوع پشممصنوعی بوده که بدن را در حین فعالیت گرم نگه می دارند و تا حدودی نیز درمقابل نفوذ باد نیز مقاوم هستند و سنگین تر نیز می باشند . معمولا کارخانههای تولید کننده در توضیحات این لباسها نوع لایه اول را به لحاظ تابستانیبودن یا زمستانی بودن مشخص می کنند اما آنچیز که برای لایه اول زمستانیشناخته شده و معتبر است تولیدات کارخانه پلارتک (Polartec) است که کارخانه های زیادی از محصولات این شرکت در تولیدات خود استفاده میکنند. می توانید لایه اول تابستانی را فراموش کنید و با لباسهای ساده تربرنامه های ارتفاعات تا 4000 متری و یکی دو روزه خود را در فصل گرم انجامدهید اما حداقل استفاده از دستکش و پیراهن لایه اول را در برنامه زمستانیرعایت کنید زیراکه معمولا بیشترین آسیب در زمستان از این دو ناحیه است دربحث مربوط به سرمازدگی به خاطر در معرض مسقتیم باد و سرما قرار داشتندستها یا به جهت خیس بودن پیراهن.

لایه میانی:

این پوشاک را بر روی پوشاک لایه اول می پوشند و هدف گرم نگه داشتن بدن است از این رو به آن لایه گرمایی (insulation) نیز می گویند. لایه میانی ممکن است یک یا چند لباس از جنس پشم مصنوعی مثل تولیدات کارخانه Polartec باشد یا پوشاکی از جنس الیاف مصنوعی و یا پر . پوشاک گرمایی از جنس پشم مصنوعی برای گرم نگه داشتن بدن حین فعالیت دریک روز بسیار سرد یا یک فعالیت بسیار سبک است . به این معنا که گرم نگهداشتن بدن شما منوط به انجام فعالیت است آنگاه این لباس گرما را کمتر ازدست داده و شما احساس تعادل می کنید اما اگر برای دقایقی متوقف شوید رفتهرفته احساس سرما به شما باز می گردد. از این رو به این پوشاک لایه فعال یا Active layer می گویند یعنی پوشاک درزمان فعالیت. اما از پوشاک جنس الیاف یا پر جهت حفظ دما و گرم نگه داشتنبدن زمانی که فعالیتی ندارید استفاده می شود مثل توقف های طولانی تر ،داخل چادر و استراحت. در واقع عمدتا هرجا پوشاک به عنوان لایه میانی یا Middle layer دسته بندی شد منظور همان Active Layer است و هرجا پوشاک به عنوان Insulation عنوان شد منظور پوشاک پر یا الیاف است . پس این نکته را در نظر داشتهباشید اگر چند دست هم پوشاک میانی پشم مصنوعی بپوشید و در یک شب زمستانداخل چادر بروید پس از مدتی حتما با احساس سرمای زیاد مجبور به تحرک میشوید تا خود را گرم کنید و در برنامه های زمستانی برای مواقع اضطراری همکه شده حتما باید در برنامه ای یک روزه نیز حداقل کت پر یا الیاف همراهداشته باشید .

اگر قصد شب مانی در یک برنامهزمستانی را دارید کلید استراحت راحت در چادر به لحاظ پوشاک استفاده از کتپر و جوراب پر است به خصوص هنگام خواب بهترین پوش کفش دوپوش نیز راحتی وگرمای یک جفت جوراب پر را به شما نمی دهد.

لایه بیرونی :

این لایه در ایران عمدتا با نامگرتکس شناخته می شود که نام یک کمپانی تولید پارچه است . درست مثل لایهاول زمستانی و لایه میانی که با نام پلار در ایران شناخته شده و منظورپوشاک از جنس پشم مصنوعی است. این لایه آخرین لباسی است که می پوشیم وپوشاک در معرض فضای آزاد قرار می گیرد. بنابراین این پوشاک ضد باد و ضد آباست و رطوبت یا همان بخار آبی که از لایه اول به میانی و سپس به آن رسیدهرا نیز به بیرون باید بتواند انتقال دهد تا چرخه خشک ماندن بدن با چرخهخشک ماندن لباسها کامل شود. به عمل انتقال بخار آب از لباس به بیروناصطلاحا تنفس می گویند. گتر کوهنوردی پوشاکی است که فقط در این لایه وجوددارد.گتر ، شلوار و کاپشن این لایه از پوشاک واجب برنامه های زمستانی حتییک روزه است. شلوار و کاپشن این لایه در انواع یک لایه ، دولایه و سه لایهتولید می شود که سبک تر وخنک تر تا گرم تر و سنگین تر و البته گرانتر میباشد. بسته به نوع برنامه و سایر پوشاک لایه اول و دوم اینکه از چند لایهآن استفاده کنید را باید متوجه شوید. این لایه خود با دو دسته بندیجداگانه معرفی میشوند یکی لایه نرم Soft shell و یکی لایه سخت Hard shell .

لایه نرم پوشاکی از جنس پشم مصنوعی اما بسیار مقاوم در برابر باد و رطوبت است و در مقابل Hard Shell پوشاکی از جنس نوعی پلاستیک است که به پارچه چسبانده یا اصطلاحا لمینیتشده که قابلیت تنفس بالایی دارد و صد در صد ضد باد و آب است. معایب ومزایای هرکدام چیست؟ نوع نرم خاصیت گرمایی بالایی دارد و می تواند کارلایه میانی را هم انجام دهد یعنی می توانید لایه میانی را حذف کنید و بادو لایه یکی لایه اول و بر روی آن لایه نرم بیرونی یکبرنامه در هوای سرد انجام دهید و از سبکی ، گرمی و تنفس بالای پوشاک خودلذت ببرید. اما این پوشاک ضد آب و باد نیست بلکه مقاوم در برابر باد و آباست یعنی اینکه به راحتی خیس نمی شوند و آب جذب نمی کنند و درصد بالایی ازنفوذ باد نیز جلوگیری می کنند پس در هوایی بدون بارندگی یا با بارش خفیفمناسب هستند . بنابر این مزایای آنها تنفس بالاتر نبست به نوع سخت ، آزادیعمل و راحتی بیشتر در تن کوهنورد ، گرمای بیشتر و امکان حذف لایه میانیاست و عیب آن این است که برای شرایط بسیار سخت به لحاظ بارندگی یا فعالیتطولانی مدت در بارش مناسب نیست . اما نکته ای که وجود دارد این است کهعمدتا ما تنها در شرایطی اقدام به صعود می کنیم که مناسب استفاده از نوعنرم است مگر در صعودهای ارتفاعات بسیار بلند و یا گیرافتادن در شرایطی پیشبینی نشده. دقت کنید اگر از نوع نرم میخواهید استفاده کنید حتما از نوعکلاه دار بوده و کلاه آن نیز از نوع جنس خود لباس باشد و از جنس متفاوت ونازک نباشد و الا چیزی که خریداری کرده اید بیشتر به لایه میانی شباهتدارد تا استفاده به عنوان لایه بیرونی.

چند نکته :

برای دستکش یکی از بهترین ترکیبهااستفاده از دستکش جذب لایه اول ، یک جفت دستکش گرم پنج انگشتی به عنوانلایه میانی و یک جفت روکش دستکش ضد آب و باد تنفسی سبک 2 انگشتی به عنوان لایه بیرونی است که نسبت به سختی شرایط می توانید از آنها استفاده کنید.

لباسهای خیس خود را در چادر ابتدادر چادر آویزان کنید و موقع خواب به داخل کیسه خواب ببرید تا فردا صبحبرای ادامه کار در برنامه زمستانی لباسهایتان خشک و قابل استفاده باشند.به جورابها و خشک کردن آنها اهمیت دهید و اگر احساس می کنید ممکن است تافردا صبح نیز داخل کیسه خواب خشک نشوند آنها را موقع خواب زیر پیراهن خودو روی شکمتان بگذارید تا خشک شوند.

لباسهای بیرونی و گترهای خود را قبلاز آمدن داخل چادر در برنامه های زمستانی ابتدا با برس یا فرچه کوچکی کههمراه خود می برید از برف پاک کنید و سپس داخل چادر بروید تا برفهای رویلباسهایتان کل وسایل چادر را خیس نکند و خود لباسها نیز سریع تر خشک شوند.

لباسها اکثرا از الیاف مصنوعی وقابل اشتعال تهیه شده اند. از قرار دادن آنها نزدیک شعله آتش برای خشککردن جدا بپرهیزید که بسیار خطرناک است همچنین در تماس با اشیاع داغ نیزآسیب پذیر هستند.

هرگز لباسهای کوهنوردی خود را اتونکنید ، با آب داغ و مواد شوینده قوی شستشو نکنید. از آب ولرم و شویندههای ملایم مانند صابون ها برای این منظور استفاده نمایید و برای خشک کردن آنها نیز لباسها را در سایه قرار دهید تا به آرامی خشک شوند و در مقابل آفتاب آنها را پهن نکنید.

هنگام فعالیت با لباسهای کوهنوردیاز آنجا که از تنفس بالایی برخوردارند بدن شما کمتر خیس شده و شما تعرقبدنتان را کمتر متوجه می شوید لذا چنانچه بیش از حد نیاز لباس به تن داشتهباشید با تعرق شدید در حال از دست دادن آب با ارزش از بدن هستید بدون آنکهشاید احساس کنید. از طرفی پس از توقف برای استراحت چنانچه لباس ضد بادی بهتن ندارید اولین کار پوشیدن آن است تا باد به بدن مرطوب شما نخورده و سرماشما را فرا نگیرد چراکه بدن شما برای گرم کردن مجدد بدن و جبران آن بایدکالریهای با ارزشی را که برای صعود پس انداز کرده اید را برای گرم کردنشما به هنگام توقف و استراحتهای بین راه مصرف کند.پس کم کردن و اضافه کردنبه موقع لباس ها در حین صعود یکی از مهارتهای کوهنوردی است که علارغم بیمیلی و بی حوصلگی در هنگام صعود به این کار باید آنرا تمرین کنید و برایخود عادی سازید.

اگر پیراهن لایه اول یا میانیانتخاب کرده اید که دارای کلاه است اما این کلاه لباس را گرانتر کرده بهنظر من ارزشش را دارد که این هزینه را بپردازید و در برنامه همواره کلاهیدر دسترس برای استفاده سریع داشته باشید.